Ông chủ Vinaxuki: Sống qua ngày với 6 triệu tiền lương, gánh nợ 2.800 tỷ

Ông chủ hãng sản xuất xe hơi đầu tiên tại Việt Nam Vinaxuki U80 sống với mức thu nhập 8 triệu đồng lương hưu, cộng với nguồn thu “không thường xuyên” từ đàn gà ông nuôi trong nhà xưởng.

Chủ tịch Vinaxuki Bùi Ngọc Huyên

Thời vàng son, cứ mỗi chiếc xe bán ra là ông Bùi Ngọc Huyên lãi 100 triệu đồng, bằng cả gia tài của một gia đình khá giả ở Hà Nội . Nhưng ông nói, “thương trường như chiến trường”,  sự nghiệp của ông lao dốc không phanh khi đối thủ quây lại “đánh” Vinaxuki và bị ngân hàng “chơi b.ẩn”, để đến cuối đời người, ông đang gánh trên đôi vai gầy của mình khối nợ 2.800 tỷ đồng.

Viết thư gửi Thủ tướng xin làm ô tô

Bố ông Bùi Ngọc Huyên, Chủ tịch HĐQT Công ty Vinaxuki là thầy dạy tiếng Pháp. Ông Huyên không đi theo nghiệp của cha mình, từ nhỏ vì mê xe hơi, nên ông nhập ngũ vào chiến trường, lái xe dọc đường Trường Sơn đi c.ứu nước, thỏa chí tang bồng.

Ý tưởng sản xuất ô tô đến với ông cũng rất tình cờ. Trong một lần được xem phim, ông thấy trên thế giới người ta vận tải lương thực, khí tài bằng ô tô ra tiền tuyến, còn mình thì dùng xe thồ, xe thô sơ vận binh tải đ.ạn, huy động dân công, có nơi cả làng đi dân công làm cho xóm làng vắng ngắt.

Rời quân ngũ, ông xin vào nhà nước làm công chức. Nhưng khi mới 50 tuổi, đang giữ hàm Vụ trưởng tại Bộ Giao thông vận tải, ông Huyên viết đơn xin nghỉ hưu sớm để ra ngoài lập doanh nghiệp tư nhân, quyết tâm sản xuất ô tô.

Đam mê là vậy, nhưng khi đó các chính sách chưa thật thông thoáng, muốn làm ô tô lắm nhưng lúc đó chưa ai cho làm. Cho đến năm 2004, khi Thủ tướng Chính phủ gặp gỡ doanh nghiệp tại TP.HCM, ông Huyên mạnh dạn viết và đưa bức thư đề nghị được sản xuất ô tô cho Thủ tướng Phan Văn Khải ngay tại cuộc gặp mặt này. “Trong cuộc họp, Thủ tướng xem đi xem lại thư của tôi, có thể lúc đấy Thủ tướng thấy lạ là có một xí nghiệp tư nhân xin làm ô tô nên mới quan tâm như vậy!” – ông Huyên tâm sự.

Sau hội nghị khoảng 3 tháng, Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành thẩm tra nhà máy của Vinaxuki, bởi trước khi đề xuất làm ô tô thì Vinaxuki đã sản xuất khuôn mẫu cho hãng Ford, Toyota. Và sau sáu tháng thẩm định, Thủ tướng cho phép Vinaxuki sản xuất ô tô và các loại phụ tùng ô tô.

Với quyết tâm sản xuất bằng được chiếc xe của người Việt Nam, ông Huyên không nhập phụ tùng về lắp ráp mà tự mình “đi rất nhiều nước trên thế giới” có nền công nghiệp ô tô hiện đại như Đức, Nhật, Hàn Quốc, Nga (sản xuất xe quân sự) để nghiên cứu, học hỏi các làm xe hơi.

Hồi đó, cũng có các doanh nghiệp làm ô tô, nhưng Vinaxuki là công ty đầu tiên và duy nhất sản xuất thành công thân, vỏ xe. Thân vỏ xe nhìn vậy nhưng có đến 250 chi tiết nên nhà máy phải có 700 bộ khung dập. Để làm ô tô mang thương hiệu Việt, trước hết phải làm thân vỏ xe (xe con) và cabin (xe tải), chẳng ai làm ô tô mà đi mua những bộ phận như vậy. Trong tổng thể một chiếc xe, thân vỏ được coi là bộ phận quan trọng nhất chứ không phải động cơ hay các chi tiết khác. Bởi thân vỏ chính là bộ mặt của chiếc xe. Để làm được điều này, ông Huyên đã rót vốn đầu tư công nghệ, các nhà máy trên thế giới ứng dụng công nghệ cao như thế nào thì ở xưởng sản xuất của Vinaxuki tại huyện Mê Linh đều có cái đó.

 

“Thân vỏ là bộ mặt của chiếc xe, nhìn vào chiếc xe chạy ngoài đường người ta nhìn vào vỏ xe để nhận diện hãng xe, chứ không ai nhìn vào động cơ để nhận diện hãng xe” – Chủ tịch Vinaxuki Bùi Ngọc Huyên chia sẻ.

Để không lệ thuộc vào chuyên gia nước ngoài, trong quá trình sản xuất, ông cử cán bộ, kỹ sư ra nước ngoài học tập rồi quay lại nhà máy làm việc. Các chuyên gia Châu Âu khi đến thăm nhà máy thì giơ ngón tay cái lên trời “like”, biểu đạt sự khâm phục con người và quy trình sản xuất xe hơi của Vinaxuki.

Cũng trong thời gian này, ông Huyên thực hiện xong hai đề tài KHCN cấp nhà nước về “sử dụng công nghệ cao làm thân vỏ xe con” và “sử dụng công nghệ cao làm cabin xe tải”.

Trong khi các lãnh đạo của doanh nghiệp làm ô tô khác đi nước ngoài thì có cả đoàn từ 10 – 20 người tháp tùng, còn ông Huyên đi thì chỉ có một mình để tiết kiệm. Một ngày tôi đi hết 4 công ty của Volkswagen, vừa ăn vừa làm việc.

Đến các nhà máy sản xuất ô tô, thấy các mẫu xe mô hình bằng đất sét, ông hỏi họ giá, họ nói 1 triệu USD một mẫu. Ông nói mình nghèo lắm, họ giảm xuống 500.000 USD. Các mẫu xe mô hình này là phác thảo ban đầu và buộc phải có để sản xuất các loại xe trên thực tế.

Mỗi xe lời trăm triệu

Quyết tâm đầu tư, sản xuất, nhà máy sản xuất ô tô Vinaxuki bắt đầu có chỗ đứng. Quy mô sản xuất không chỉ dừng lại ở khu sản xuất hơn 100 ha ở Mê Linh (Hà Nội), ông Huyên còn về tỉnh Thanh Hóa xin đất, mở nhà máy sản xuất xe tải nặng, xe tải bọc thép cho quân đội, quy mô khoảng 71 ha đất.

Trong khi thị trường đang lưu thông xe ba cầu thì ông Huyên là người sản xuất ra dòng xe 4 cầu, sau một thời gian ra mắt thì bán “đắt như tôm tươi”. Năm 2006 – 2008 bán xe tải rất mạnh. Ở Sài Gòn, Vinaxuki bán được 100 chiếc thì doanh nghiệp ô tô khác chỉ bán được 6 chiếc. Vinaxuki bán xe tải nặng 4 cầu giá 900 triệu, xe này có động cơ Đông Phong liên doanh với Mỹ, tỷ lệ nội địa hóa 27%, cứ mỗi xe xuất xưởng là lời 100 triệu. Trong khi đó, các loại xe tương tự như nhập khẩu và phân phối có giá bán 1,3 – 1,4 tỷ đồng. Cũng từ đó, vì thấy làm ăn có lãi, nên doanh nghiệp trong ngành và ngân hàng tìm cách “tiêu diệt” Vinaxuki. Ông Huyên cho biết, vụ án nổi tiếng của ông với ngân hàng cũng xảy ra ở nhà máy sản xuất xe tải nặng ở Hậu Lộc (Thanh Hóa).

Năm 2009, các tập đoàn sản xuất ô tô lớn của thế giới tìm đến Mê Linh xin hợp tác với Vinaxuki, trong đó, tập đoàn Hyundai của Hàn Quốc sẵn sàng bỏ ra 1.400 tỷ đồng để mua đứt 49% cổ phần của Vinaxuki. Tuy nhiên, thương vụ này chỉ dừng lại ở việc ghi nhớ, vì lúc đó Luật Doanh nghiệp mới chưa ra đời, sản xuất ô tô là ngành nghề có điều kiện nên ông ông Huyên không thể bán vốn cho đối tác ngoại. Ông nói, lúc đó nhà máy nợ ngân hàng 600 tỷ, nếu bán 49% cho Hyundai thì trả hết nợ và thừa tiền làm ô tô.

“Tại Thanh Hóa, nhà máy sản xuất xe tải nặng có công suất 15.000 xe/năm, với giá xe 900 triệu/chiếc, chỉ cần chạy 1/3 công suất thì mỗi năm có lãi 500 tỷ đồng. Xe tải nặng lúc đó không có mà bán, sau đó các doanh nghiệp đánh tôi, ngân hàng “chơi bẩn” tôi”, ông Huyên nói.

Năm 2011 khủng hoảng kinh tế quá nặng, ngân hàng cắt vốn vay nhưng Vinaxuki vẫn có lãi. Năm 2013, khách từ miền Nam ra đặt cọc mua xe tải 4 cầu rất nhiều, nhưng do ngân hàng cắt vốn, “ngân hàng chơi tôi” nên Vinaxuki không còn vốn để sản xuất.

 

Bị ngân hàng siết nợ, hiện Chủ tịch Vinaxuki vẫn đang sống trong ngôi nhà nằm tại nhà máy của Vinaxuki ở Mê Linh cùng đồng lương hưu và khoản thu nhập từ việc nuôi gà

Năm 2013, ông Huyên cho con trai lên làm Tổng giám giám đốc Vinaxuki. Nhưng “thằng này thật thà, không biết mánh lới gì”. Trong phương án tái cơ cấu nợ gửi ngân hàng, con trai ông Huyên trình với ngân hàng là xe có động cơ 1.2 có giá bán chưa đến 200 triệu đồng, xe 1.5 giá bán 300 triệu đồng, mức giá này chỉ bằng một nửa so với thị trường lúc đó. “Con tôi đã làm lộ hết bí mật. Các doanh nghiệp sản xuất ô tô thấy vậy nên quây lại đánh. Họ cho nhà báo tìm về nhà máy để viết bài, nhưng tôi không cho vào, nên phóng viên chỉ chụp được ảnh xe của Vinaxuki đang lưu thông và kết luận “xe Vinaxuki chạy trên đường kêu sòng sọc?!”, ông Huyên chua chát kể lại.

Giấc mơ ô tô của ông Huyên cũng dừng lại ở đó, khi các phương án tái cơ cấu nợ không được chấp thuận, các tài sản thế chấp bị ngân hàng bán nợ xấu, bán đấu giá để thu hồi vốn. Cũng từ đây, các vụ kiện diễn ra, ngân hàng kiện ông Huyên ra tòa và ông Huyên cũng đòi kiện lại, thậm chí ông đã làm đơn tố cáo những người có trách nhiệm tại Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam (VCB) đã đẩy ông vào đường cùng.

Đại gia ôtô phá sản, khối tài sản ngàn tỷ bán rẻ không ai mua

Trong khi các ngân hàng rốt ráo phát mãi tài sản của Vinaxuki để giải quyết nợ xấu thì chẳng có ai mua. Tiếc cho một doanh nghiệp đi đầu trong đầu tư sản xuất ô tô, với số vốn ngàn tỷ, đến nay trở thành đống sắt vụn.

Nợ như “chúa Chổm”

Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank) tiếp tục rao bán hệ thống nhà xưởng, máy móc thiết bị của Công ty TNHH MTV Ô tô Xuân Kiên (Vinaxuki), tại huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa. Đây là lần thứ 4 Vietcombank thông báo phát mãi tài sản nhằm giải quyết khối nợ xấu lâu năm này.

Vào đầu tháng 4/2020, Vietcombank đã rao bán tài sản của Vinaxuki Thanh Hóa với giá khởi điểm 44,3 tỷ đồng nhưng không có người mua. Tiếp tục những lần rao bán sau đó, giá liên tục giảm, lần lượt xuống còn 42,9 tỷ đồng, 39,5 tỷ đồng và giờ đây là 36,3 tỷ đồng.

Nhà máy Vinaxuki Thanh Hóa bao gồm tài sản gắn liền với đất và máy móc thiết bị, được hình thành thuộc dự án xây dựng: Cụm các nhà máy sản xuất, lắp ráp ô tô, máy xây dựng… diện tích sử dụng đất là 456.344 m2 và diện tích nhà xưởng xây dựng khoảng 36.000 m2. Thời hạn sử dụng đất đến ngày 26/1/2059. Máy móc thiết bị của Vinaxuki Thanh Hóa gồm có: cẩu trục 10 tấn, cẩu trục 5 tấn, 2 máy nén khí, máy sấy khí, 4 máy cán tôn thủy lực và các loại máy xúc, máy ủi cùng những máy móc thiết bị khác,…

Các ngân hàng phát mãi tài sản của Vinaxuki nhưng không ai mua

Đầu năm 2019, Ngân hàng Vietcombank đã khởi kiện Công ty TNHH MTV Ô tô Vinaxuki Thanh Hóa ra TAND huyện Hậu Lộc. Vietcombank yêu cầu Vinaxuki thực hiện nghĩa vụ trả nợ đối với số tiền gần 188 tỷ đồng. Trong đó, bao gồm: nợ gốc xấp xỉ 98 tỷ đồng; nợ lãi trong hạn hơn 78 tỷ đồng; nợ lãi quá hạn gần 11,7 tỷ đồng (tính đến 10/4/2019). Đồng thời, buộc Vinaxuki Thanh Hóa tiếp tục thanh toán lãi phát sinh cho đến khi hoàn thành nghĩa vụ trả nợ; xử lý các tài sản bảo đảm theo các hợp đồng thế chấp đã ký kết.

Về phía Công ty Vinaxuki, ông Bùi Ngọc Huyên, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc, đã xác nhận trước tòa khoản nợ gốc gần 98 tỷ đồng nhưng không có khả năng trả. Vinaxuki Thanh Hóa đồng ý cho Vietcombank xử lý tài sản thế chấp để thu hồi nợ và xóa nợ như đã thỏa thuận vào năm 2015.

Theo ông Huyên, năm 2009 Vinaxuki đã đầu tư giai đoạn 1 dự án Nhà máy ô tô Thanh Hóa với số vốn 200 tỷ đồng. Bao gồm các phân xưởng lắp ráp, phân xưởng sản xuất thùng xe và kho chứa linh phụ kiện. Còn tới năm 2012, tổng giá trị của các tài sản là 297,227 tỷ đồng.

Không chỉ Vietcombank, giữa tháng 2/2020, Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) cũng thông báo về việc lựa chọn tổ chức đấu giá tài sản là khoản nợ của Vinaxuki và Công ty TNHH MTV Ô tô Xuân Kiên Thái Nguyên. Đây là khoản nợ đã được ngân hàng giải ngân cho Vinaxuki và Nhà máy tại Thái Nguyên, để vận hành sản xuất ô tô “Made in Vietnam” từ những năm trước đó.

Nhà máy giờ cỏ mọc hoang

Tính đến giữa tháng 9/2019, tổng dư nợ gốc và lãi của khoản vay này là 1.265 tỷ đồng. Khoản nợ trên có tài sản bảo đảm, gồm một lô đất và tài sản gắn liền tại xã Tiền Phong, huyện Mê Linh (Hà Nội) với tổng diện tích 138.814 m2. Đây chính là nơi đặt nhà máy sản xuất của Vinaxuki. Cùng với đó là máy móc thiết bị tại nhà máy Vinaxuki Mê Linh; quyền khai thác mỏ quặng Antimon và dây chuyền tuyển quặng tại xã Đắk Drông, huyện Cư Jút (Đắk Nông); tài sản gắn liền với đất của Nhà máy Vinaxuki Thái Nguyên.

Ngàn tỷ thành sắt vụn

Trong khi các ngân hàng rốt ráo phát mãi tài sản của Vinaxuki để giải quyết nợ xấu thì chẳng ai hỏi mua. Đầu tư sản xuất ô tô từ năm 2004, Vinaxuki tiến hành xây dựng nhà máy tại huyện Mê Linh (Hà Nội) với công suất 20.000 xe/năm. Giai đoạn 2006-2008, nhà máy này đã sản xuất trên 20 dòng xe tải, với tỷ lệ nội địa hóa 27%. Từ khi hoạt động, nhà máy đều có lãi; sau 3 năm đã thu hồi vốn, trả nợ cho các ngân hàng.

Giai đoạn từ 2006-2009 là “thời hoàng kim” của Vinaxuki. Theo ông Bùi Ngọc Huyên, khi ấy chỉ cần nhập linh kiện về lắp ráp ô tô, sản xuất một số chủng loại thùng xe tải, không đòi hỏi công nghệ cao nhưng cho “lợi nhuận khủng”. Năm thấp nhất Vinaxuki cũng lãi 90 tỷ đồng, năm cao nhất lãi tới 160 tỷ đồng.

Tuy nhiên, từ 2010, Vinaxuki đầu tư vào sản xuất ô tô con dưới 9 chỗ ngồi. Với sự khuyến khích của Chính phủ cùng các chương trình ưu đãi, hỗ trợ, Vinaxuki tự tin đầu tư cho dự án lớn: Sản xuất ô tô, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa.

Hơn 900 tỷ đồng từ vốn vay và lợi nhuận tích lũy được Vinaxuki rót vào luyện kim, đúc phôi, sản xuất khuôn mẫu, cùng các thiết bị tự động cho dây chuyền dập, cắt plasma, cắt laser, sơn tự động bằng robot,… rồi đầu tư thêm các nhà máy tại Thái Nguyên và Thanh Hóa.

Cảnh nhà máy Vinaxuki hoang tàn

Giai đoạn này, Vinaxuki cũng hợp tác với các công ty Nhật Bản nhận chuyển giao công nghệ thiết kế thân, vỏ xe và xây dựng một trung tâm thiết kế các sản phẩm ô tô. DN đã sản xuất được cabin, khung gầm xe tải và thân vỏ xe khách, xe con 5 chỗ. “Chúng tôi còn kết hợp với một số công ty của Bộ Quốc phòng, nghiên cứu, để sản xuất xe bọc thép, với khung gầm của CHLB Nga nữa”, ông Huyên kể.

Tuy nhiên, mọi việc phải dừng lại vào năm 2012 khi Vinaxuki lỗ 45 tỷ đồng và bị nợ quá hạn các ngân hàng. Theo quy định, khi đã nợ quá hạn thì cũng không thể tiếp tục được vay vốn nữa. Từ 2012 trở đi, Vinaxuki không thể vay được vốn ở đâu, dù chỉ là vốn lưu động. Kết cục, từ đi đầu trong đầu tư dây chuyền hiện đại và đẩy mạnh nội địa hóa, Vinaxuki rơi vào thảm cảnh.

Các dây chuyền sản xuất đã “đắp chiếu” suốt từ đó đến nay. Trong hai năm 2017 và 2018, ngân hàng đã bán một số máy móc thiết bị là tài sản đảm bảo để trừ nợ, còn lại vẫn để nguyên.

Mấy năm qua, cũng có một số nhà đầu tư tìm đến, nhưng họ chủ yếu muốn mua lại máy móc dưới dạng chẻ nhỏ và giá… sắt vụn. Thậm chí, có nhà đầu tư chỉ quan tâm tới đất và muốn mua để chuyển thành dự án bất động sản, thương mại. Thương vụ đáng chú ý nhất là một DN ô tô lớn trong nước đã khảo sát và đưa ra giá mua lại toàn bộ các dây chuyền sản xuất ô tô 670 tỷ đồng, nhưng đáng tiếc đối tác ngoại không đồng ý.

Ngay các tài sản đảm bảo cũng đã được Vietcombank bán cho Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam thuộc Ngân hàng Nhà nước (VAMC), nhưng sau đó lại phải mua lại.

Ông Huyên cho rằng, thời điểm 2013, nếu Vinaxuki được tiếp tục vay vốn, chỉ với 200 tỷ đồng, thì nhà máy đã hoạt động trở lại và sau 3 năm có thể trả hết nợ ngân hàng bởi khi đó, thị trường ô tô bắt đầu tăng trưởng cao. Tuy nhiên, do không có vốn, nên các dây chuyền bị đắp chiếu đến tận bây giờ và trở thành đống sắt vụn.

Theo ông Huyên, bây giờ các tài sản đảm bảo bán được bằng 20% giá trị đầu tư ban đầu cũng là tốt lắm rồi. Chỉ sợ không có ai muốn mua bởi đã dột nát, hư hỏng và xuống cấp nhiều. Để càng lâu giá trị càng giảm.

Theo Theo Đời Sống Và Pháp Luật; Vietnamnet